Odrobić lekcje

Prowadząc zajęcia szachowe z młodymi ludźmi, zdarza mi się odejść nieco od realizacji zaplanowanych treści i poruszyć tematyką o bardziej ogólnym charakterze. W zaciszu domowych pieleszy obwiniam się później, że nie zrealizowałem tego czy innego zagadnienia - czy słusznie? Powszechnie ceniony i uznany pisarz, dziennikarz i ksiądz - Jose Luis Martin Descalzo w jednym ze swoich opowiadań pt. "Skarpetki", opisuje zdumienie pewnej kobiety, która odkrywa przykrą dla siebie prawdę - jak mało zdołała nauczyć własne dzieci.

"Kiedy chciała sprawdzić, co pozostało z tych wszystkich dobrych rad, stwierdziła, że jej córeczki nie pamiętają ani jednego ze zdań, które miały być dla nich ważne. W końcu jedna z dziewczynek powiedziała niespodziewanie: ale pamiętam o skarpetkach (!) i dodała: rano przychodziłaś nas budzić. My byłyśmy jeszcze zaspane i nie chciało nam się wstawać, więc tylko wysuwałyśmy jedną nóżkę spod kołdry. Wtedy ty wkładałaś nam po jednej skarpetce. (...) Tak, to pamiętam doskonale. Matka pomyślała, że słowa są tylko słowami i że przemijają z wiatrem. Natomiast gest miłości pozostawia na zawsze niezatarty ślad. W tym tkwi klucz do wszelkiej edukacji. Wszelkiego wpływu na ludzi. Dzieci, które są o wiele mądrzejsze niż nam się wydaje, dobrze o tym wiedzą i doskonale potrafią odróżnić piękne słowa od ludzi, którzy naprawdę je kochają. A my, dorośli, jakbyśmy nie chcieli tego widzieć. I pewnego dnia jesteśmy zaskoczeni i dziwimy się, że dzieci zapamiętały to, czego najmniej się spodziewaliśmy".

Tak sobie myślę, że fakt nie zrealizowania problematyki np. matowania skoczkiem i gońcem nie jest najważniejszą rzeczą na świecie. Oczywiście, w każdym działaniu powinniśmy kierować się jakimś planem, ale wszystkiego przewidzieć i zrealizować się po prostu nie da. Tymczasem jakże często wpadamy w typową szkolną pułapkę pt.: "odrobić lekcje" - wykonać zadanie w obowiązującym terminie i otrzymać celującą ocenę. Zdobyć uznanie zwierzchników - czyż to nie to samo co "szóstka" w szkole? Już od najwcześniejszych lat utwierdzają nas w tym rodzice: "odrobiłeś lekcje?" Innymi słowy - czy jesteś do przodu? Zdałeś kolejną klasówkę? Zygmunt Szulce w swojej kultowej książce "Końcowa gra szachowa - króle i piony" przekonuje, że "mało jest - umieć, należy rozumieć". Właśnie, rozumieć - czyli uczyć się mądrze, nie dla stopnia, pozycji, awansu - ale dla samej wiedzy, zgłębiać zagadnienie dla samej jego istoty. Nie tak dawno poprosiłem swoich uczniów o przygotowanie z książki jednej pozycji, która najbardziej przypadła im do gustu. Młody, inteligentny człowiek przedstawił bardzo prosty i krótki przykład ataku, będący uwagą poczynioną na marginesie długiego wykładu. Szybko, sprawnie i na temat - brawo! Tylko czy aby o to chodziło? Odwróćmy lornetkę, za przykładem Descalzo, i zobaczmy z bliska to, co zazwyczaj stanowi odległą perspektywę - radość tworzenia, poznawanie nowych dróg i zachwyt nad wytworem ludzkiej myśli. Patrząc z drugiej strony lornetki, inaczej patrzymy na własne dokonania, rozwijamy się, stajemy się lepsi. Potrafimy przyznać się do błędów, nawet będąc świadomymi ich bezkarności. "Przecież nikt nie będzie wiedział" - mówi mały chłopiec do Matta Damonda w filmie "Nazywał się Bagier Vance", kiedy ten dotyka przypadkowo piłeczki golfowej i traci przez to bezcenne uderzenie. "Ja będę wiedział" - odpowiada bohater, będąc ponad doraźnie korzyści i profity, wynikające z niezasłużonego zwycięstwa.

Kończąc, nie mam nic przeciwko odrabianiu lekcji jako takich - w końcu sam nauczam w szkole - ale pamiętajmy, że po latach, tak naprawdę, w naszych wspomnieniach i pamięci pozostają najczęściej chwile, w których ktoś zakładał nam skarpetki.