Magia hetmana

Zgodnie z obietnicą sprzed miesiąca, tematem dzisiejszego mojego spotkania z Państwem będzie najsilniejsza figura szachowa - hetman. Któż z nas nie darzy szczególną estymą tego największego, obok króla, drewnianego rycerza? Bohatera niezliczonej ilości przepięknych kombinacji, czy też powodu bezgranicznego smutku - po jego utracie? Nie dziwmy się więc dzieciom, że już w bardzo wczesnym stadium gry wprowadzają do walki swoją „królową”. A właśnie! Hetman czy królowa? Proponuję przyjąć zasadę, że obie formy są poprawne. Do wyobraźni „maluchów” nawet bardziej przemawia królowa, stąd nie walczmy zaciekle o hetmana. Zresztą, nawet w książce Anatolija Karpowa - „W krainie szachów”, również uznano tę terminologię za poprawną. Skoro kłopoty związane z nazewnictwem mamy już za sobą, proponuję przejść do kwestii zasadniczej:

     Jak przekonać początkujących szachistów, że nie należy zbyt szybko wprowadzać hetmana do gry?

     Sytuacja komplikuje się jeszcze bardziej, gdy nasi uczniowie znają już zasady gry i posiadają „praktykę domową”. Mam na myśli towarzyskie partie, grane z rodzicami bądź dziadkami, w których to zazwyczaj dość szybko dochodzi do uaktywnienia królowej. Cóż, nasze działania winny iść w dwóch kierunkach: poglądowym i merytorycznym. Wyjaśniam. Wielu trenerów i instruktorów porównuje partię szachów do rycerskiej bitwy. Znakomicie, stąd tylko krok do prostej zależności. Hetman swą mocą przypomina zbrojnego rycerza, a jak wiadomo jazda ciężka wkracza do walki nieco później. Dlaczego? To proste - przeciwnik mógł urządzić zasadzkę w postaci wykopanych dołów. Jakże wtedy rycerz odziany w ciężką zbroję zdoła wydostać się na bitewne pole? To wyjaśnienie jednak nie wystarczy. Należy poprzeć je konkretnym przykładem. Ja znalazłem takowy w książce Nicolasa Giffarda - „Szachy, lekcje z mistrzem”. Na stronach 106-111 zamieszczono dwie partie z komentarzami, w których to jeden z młodych zawodników prezentuje manierę szybkiego wprowadzenia hetmana na gry. Przyznaję, podkoloryzowałem trochę autorski komentarz:

     W pewnej szkole, być może właśnie w naszej, uczono gry w szachy. Dwaj chłopcy - Zdzisio i Rysio chodzili do jednej klasy. Zdzisio był prymusem, Rysio natomiast uczył się bardzo słabo. Podobnie było i w szachach. Pewnego dnia Pani rozchorowała się i cała klasa poszła do świetlicy. Po licznych namowach nasi bohaterowie zasiedli do szachownicy:

ZDZISIO - RYSIO

1.e4 (Pan od szachów kazał zajmować centrum!) g5 (Co mi tam centrum. Skoro już muszę grać, będę to robił po swojemu) 2.Sf3 (Rozwijać lekkie figury i dążyć do roszady - oto przykazania debiutowej gry) g4 (Dawaj konia) 3.d4 (Słaby ten Rysio - oddaje środek szachownicy) g:f3 (Koń jaki jest, każdy widzi. Nie taki ten Zdzisio straszy, jak go malują) 4.H:f3 (Nic to, stratę skoczka odrobić na pewno jeszcze zdołam) c6 (Wypuszczę hetmana do boju, on szybko rozstrzygnie losy pojedynku) 5.Gg5 (Jak Rysio pchnie piona „e”, to pozbawię go hetmana!) Ha5+ 6.c3 (Wzmocnię centrum...) H:g5 (Już dwie figury zabrałem Zdzisiowi, oj za co on te piątki zbiera?) 7.h4 (Spróbuję atakować jak Rysio, może tak będzie lepiej?) Hc1+ 8.Ke2 (Zapłakany Zdzisio popełnia kolejne błędy) H:b2+ 9.Sd2 H:a1 i w tym momencie rozległ się dzwonek na przerwę i po obu chłopców przyszły mamy. W drodze do domu Rysio, pomimo otrzymania tego dnia jedynki z matematyki, tryskał świetnym humorem. Wprost przeciwnie Zdzisio - szóstka z rachunków nie mogła poprawić mu nastroju. Najgorsze w tym wszystkim było jednak to, że nasz prymus nie wiedział dlaczego przegrał, przecież wykonywał wszystko zgodnie ze wskazówkami nauczyciela. Z tego wszystkiego stracił apetyt, a i wieczorna bajka niezbyt go interesowała. Dopiero wieczorem Zdzisiu doczytał w podręczniku, że oprócz centrum i rozwoju lekkich figur, należ zwracać uwagę na groźby przeciwnika. A to ci dopiero! Właśnie o tym niestety, zapomniałem. Trudno, pomyślał - jutro się Ryśkowi zrewanżuję.
Następnego dnia rzeczywiście doszło ponownie do rozgrywki między chłopcami.

ZDZISIO - RYSIO

1.d4 c6 (Tym razem od razu uwolnię królową i jeszcze szybciej pokonam rywala) 2.e4 Ha5+ 3.Sc3 (Rozwijam skoczka, bronię się przed szachem i wzmacniam centrum - to musi być dobre posunięcie) b5 (W pierwszej partii wygrałem skoczka dzięki pionkowi „g”, może pion „b” okaże się równie szczęśliwy?) 4.Sf3 b4 5.Se2! (A już chciałem rozwinąć gońca na „c4”. Całe szczęście, że dostrzegłem groźbę Rysia utraty konia na „c3”) b3+ (Świetnie, dałem mu szacha, pomyślał Rysio) 6.Gd2 (Rozwinę kolejną figurę) Hh5 (Co z tym Zdziśkiem, wszystko widzi. Nie udało mi się wygrać niczego na hetmańskim skrzydle, może powiedzie mi się na królewskim?) 7.a:b3 (I car się po kopiejkę schyli, pomyślał Zdzisław) Sf6 (Oj, może też coś rozwinąć?) 8.Sg3 (Obronię pionka „e4” i otworzę drzwi gońcowi z „f1”) Hg6 (Dawaj piona) 9.Gd3 (Rozwój figury, połączony z obroną pieszki „e4” i groźbą „e4-e5”, z wygraniem skoczka- oto ruch!) Hg4 10.h3 He6 11.0-0
(DIAGRAM)

Oto skutki gry samym hetmanem. Białe dysponują wspaniałym rozwojem, zroszowanym królem i silną falangą pionową w centrum, która już wkrótce da znać o sobie. Czarne natomiast traciły czas na ruchy swojej królowej, zamiast harmonijnie rozwijać figury swojej armii. Na efekty takiej gry nie trzeba będzie długo czekać.

11...d6 12.e5 (W białym pionku wielka siła, do ataku, marsz przed siebie - jeśli wam ojczyzna miła!) d:e5 13.d:e5 Sd5 (Choć skoczka postawię w centrum, pomyślał Ryszard) 14.Gf5 (Goniec do gardła hetmanowi sięga...) Hh6 15.G:h6 - w ten właśnie sposób kończy się gra samą królową. Co prawda ponownie dzwonek przerwał ten nierówny pojedynek, jednakże jego losy zdają się być przesądzone.

Jeden rycerz, bodaj najsilniejszy - wojny nie wygra. Warto tę regułę zapamiętać!